تحلیل اثر نامتقارن رانت نفت بر نابرابری درآمد در ایران: با تمرکز بر نقش اقتصاد زیرزمینی
دوره 24، شماره 92، بهار 1403، صفحه 5-45
https://doi.org/10.22054/joer.2025.81163.1230
شهریار زروکی، احمدرضا احمدی
چکیده نفت خام و رانت حاصل از آن برای کشورهای نفتخیز میتواند همراه با مزایا و معایبی باشد. مطالعات بسیاری اثر رانت نفت را بر متغیرهای مختلفی همچون رشد اقتصادی، تورم و توسعه مالی مورد بررسی قرار دادهاند. در این میان نقش احتمالی رانت نفت بر نابرابری درآمدی در پرتوی اقتصاد زیرزمینی موضوعی بوده است که به نظر در مطالعات داخلی پیشین مورد توجه نویسندگان قرار نگرفته است. بدین منظور در پژوهش حاضر ابتدا اندازه نسبی اقتصاد زیرزمینی با استفاده از روش شاخص چندگانه-علل چندگانه محاسبه شد که حاکی از میانگین ۸/۱۶ درصدی در اقتصاد ایران است. سپس با استفاده از رهیافت خودرگرسیونی با وقفههای توزیعی غیرخطی، اثر رانت نفت بر نابرابری درآمد با توجه به اقتصاد زیرزمینی در بازه زمانی ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۱ بررسی و آزمون شد. نتایج برآوردها در بلندمدت نشان میدهد که نخست شوکهای مثبت در رانت نفت با اثری مطلوب (منفی) و شوکهای منفی در رانت نفت با اثری نامطلوب (مثبت) بر نابرابری درآمدی همراه است. دوم، اقتصاد زیرزمینی همچون شمشیر دولبه عمل مینماید. بدین توضیح که افزایش اندازه نسبی اقتصاد زیرزمینی این قابلیت را دارد که اثرگذاری مطلوب (منفی) شوکهای مثبت رانت نفت بر نابرابری درآمد را نامطلوب و اثرگذاری نامطلوب (مثبت) شوکهای منفی رانت نفت بر نابرابری درآمد را مطلوب مینماید. درآمد سرانه حقیقی بهصورت U شکل معکوس و بیکاری بهنحو مثبت بر نابرابری درآمدی اثرگذار است.
اثر آستانهای توسعه مالی بر نابرابری درآمد در ایران؛ مقایسه بخش بانکی و بازار سهام
دوره 21، شماره 83، زمستان 1400، صفحه 147-163
https://doi.org/10.22054/joer.2022.64956.1022
پرویز داودی، حسن سبزی خوشنامی
چکیده نابرابری درآمد به عنوان یکی از مولفههای توسعه اقتصادی همواره مورد توجه اقتصاددانان و سیاستگذاران بوده است. همچنین تفاوت اقتصادهای توسعهیافته و در حال توسعه را میتوان در میزان کارآمدی و کارایی نظام مالی آنها جستوجو کرد. بنابراین، این مطالعه به بررسی اثر توسعه مالی بر نابرابری درآمد در ایران طی سالهای 99-1346 با استفاده از روش رگرسیون آستانهای میپردازد. نتایج مطالعه نشان میدهد که بررسی اثر توسعه مالی بخش بانکی و بازار سهام بر نابرابری درآمد دارای حد آستانهای است. با این توضیح که در مدل یک، توسعه مالی بخش بانکی قبل و بعد از حد آستانهای اثر معنادار و منفی بر نابرابری دارد. در مدل دو، توسعه مالی بازار سهام تا قبل از رسیدن به حد آستانهای اثر معنادار و منفی بر نابرابری درآمد و بعد از حد آستانهای اثر معنیداری وجود ندارد. با این حال، شواهد کافی جهت تایید اثر توسعه مالی بر نابرابری درآمد در قالب فرضیه U معکوس گرینوود و جوانوویچ یافت نمیشود.
تاثیر آزادسازی تجاری بر نابرابری درآمدی تحت حاکمیت اقتصاد مقاومتی: رهیافت تعادل عمومی قابل محاسبه (مطالعه موردی ایران)
دوره 19، شماره 74، پاییز 1398، صفحه 39-80
https://doi.org/10.22054/joer.2019.11246
علی حسین صمدی، ابراهیم هادیان، پرویز رستم زاده، حمزه شیخیانی
چکیده هدف اصلی مقاله حاضر بررسی تاثیر آزادسازی تجاری بر نابرابری درآمدی در ایران با توجه به عوامل نهادی–اجتماعی مورد تاکید سیاستهای ابلاغی اقتصاد مقاومتی است. برای رسیدن به این هدف، الگوی دکالو و همکاران (2013) تعدیل و براساس دادههای ماتریس حسابداری اجتماعی سال 1390 حل شده است. نتایج نشان میدهد در وضعیت فعلی کشور، کاهش نرخ تعرفه در بخشهای زراعت و باغداری، جنگلداری و معدن موجب کاهش نابرابری و در بخشهای صنایع غذایی، صنایع با فناوری پایین، صنایع با فناوری بالا، آموزش عالی، حملونقل و سایر خدمات موجب افزایش نابرابری در مناطق شهری و روستایی خواهد شد. با کاهش نرخ تعرفه در بخش صنایع با فناوری متوسط، ابتدا نابرابری در مناطق شهری و روستایی کاهش و سپس افزایش خواهد یافت. کاهش نرخ تعرفه در بخشهای نفت و گاز و بهداشت، تاثیری بر نابرابری در مناطق شهری و روستایی ندارد. همچنین این نتیجه حاصلشده است که در حالت تحقق اقتصاد مقاومتی و بهبود وضعیت نهادی، کاهش نرخ تعرفه در همه بخشهای تولیدی، موجب کاهش نابرابری خواهد شد. کاهش نرخ تعرفه در بخشهای آموزش ابتدایی و متوسطه، مسکن و سایر بخشها به دلیل عدم ارتباط این بخشها با جهان خارج، هم در وضعیت فعلی و هم در زمان بهبود وضعیت نهادی در نتیجه تحقق اقتصاد مقاومتی، تاثیری بر نابرابری ندارد. بنابراین، پیشنهاد میشود در کنار اجرای سیاستهای ابلاغی اقتصاد مقاومتی، به بهبود وضعیت نهادی کشور توجه شود.
ساختار تصاعدی مالیات بر درآمد و اثر آن بر نابرابری درآمد در استانهای کشور
دوره 17، شماره 66، پاییز 1396، صفحه 1-22
https://doi.org/10.22054/joer.2017.8200
مهنوش عبداله میلانی، سهیلا پروین، کوثر سیدی
چکیده یکی از اهداف مهم سیاستگذاران، کاهش نابرابری درآمد در جامعه است. مالیاتها به عنوان یک منبع درآمدی پایدار برای دولت، مهمترین ابزار تعدیل نابرابری درآمد هستند. یک نظام مالیاتی کارآمد در قالب مالیات تصاعدی میتواند به بهبود توزیع درآمد منجر شود. در این مقاله به ارزیابی تاثیر ساختار تصاعدی مالیات بر درآمد بر نابرابری درآمد در 30 استان کشور طی دوره 1392- 1384 پرداخته شده است. برای این منظور، نرخ متوسط مالیات بر درآمد هر یک از دهکهای درآمدی محاسبه شده و اثر آن بر ضریب جینی به همراه سهم ارزش افزوده بخشهای صنعت و خدمات از تولید ناخالص داخلی و رشد درآمد سرانه، مورد آزمون قرار گرفته است. روش تجربی این پژوهش مبتنی بر دادههای تابلویی بوده که با استفاده از تخمین پانل پویا از طریق روش گشتاورهای تعمیمیافته صورت گرفته است. نتایج برآوردها نشان میدهد که ساختار مالیات بر درآمد در ایران تصاعدی است، اما نتوانسته موجب کاهش نابرابری درآمد شود.
ارتباط بین شاخص توزیع درآمد و شاخص سلامت در ایران
دوره 11، شماره 41، تابستان 1390، صفحه 137-158
جمشید پژویان، ویدا واعظی
چکیده
تجزیه شاخص نابرابری تایل برحسب استانهای ایران
دوره 10، شماره 36، بهار 1389، صفحه 201-222
اسمعیل ابونوری، آرش خوشکار، پدرام داودی
چکیده نابرابری اقتصادی در ایران متأثر از نابرابریهای اقتصادی موجود در درون و در میان استانهای کشور است. هدف اصلی در این مقاله تجزیه شاخص نابرابری تایل بر حسب نابرابری درون استانها و نابرابری در میان استانها به تفکیک مناطق شهری و روستایی بوده است. برای این منظور از ریز دادههای سال 1386 استفاده شده است. نتایج حاصل نشان داده است که نابرابری میان استانی در مناطق شهری و روستایی به ترتیب 8% و 11% از کل نابرابری بوده است. با توجه به این مقدارها، نابرابریهای میان استانی نقش قابل توجهی در نابرابری کل کشور نداشته است. برپایه نتایج به دست آمده از شواهد موجود در ایران برای کاهش یا تعدیل نابرابری کل کشور پیشنهاد میشود تا سیاستگذاران کلان استانی هر یک بر کاهش نابرابری درون استانی تمرکز کنند.
