نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس دانشگاه آزاد واحد کرج، دانشکده کسب و کار

2 گروه اقتصاد اسلامی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

10.22054/joer.2026.91353.1322

چکیده

هدف از این مطالعه، تحلیل نظام مالیات تکافلی مبتنی بر اصول اسلامی با تأکید بر نقش مسجد به عنوان نهادی اقتصادی- معنوی می‌باشد. مالیات تکافلی، سیستم مالیاتی است که در آن، برای تأمین سطح استاندارد زندگی، مسجد (به عنوان نهاد اصلی) به افراد فقیر مالیات‌های اسلامی از جمله وجوه زکات تعلق می‌گیرد و وجوه آن صرف آموزش مهارت و اشتغال‌زایی ایشان می‌گردد. به منظور پیاده‌سازی آن از مدل عامل محور به کار رفته است. در این چارچوب، 800 عامل با ویژگی‌های معنویت و روانشناختی (ایمان، تقوا، اعتماد، نرخ تنزیل افراد، هویت اجتماعی و ترس) و ثروت اولیه توزیع شده در نظر گرفته شده است. بدین ترتیب، متغیرهای معنویت از طریق به روزرسانی و شرایط معین شده در مالیات تکافلی (خمس و خیرات و صدقات) بر اساس آیات و روایات با استفاده از پارامترهای کالیبره شده بدست می‌آیند. در اینجا، مسجد به عنوان یک متغیر واسطه‌ای عمل می‌کند. شبیه‌سازی‌های عددی نشان داد که ایمان به طور معناداری بر پرداخت مالیات تکافلی تأثیر دارد ولی تأثیر آن بر توزیع ثروت محدود است. مطابق تحلیل حساسیت، آستانه اعتماد و آموزش مساجد، نقش مؤثری در نظام مالیات مبتنی بر تکافل ایفا می‌کنند. از اینرو، پیشنهاد می‌شود که برای تقویت سیستم جمع‌آوری و توزیع عادلانه مالیات تکافلی، سیاستگذاران باید اولویت را به افزایش آستانه اعتماد عمومی و بهبود کارایی آموزش مساجد بدهند. هر دو مؤلفه مزبور بر پرداختی‌ها و سرمایه انسانی تأثیر قابل توجهی بر جای می‌گذارند. در حالیکه افزایش ایمان به تنهایی بدون نهادهای نظارتی، توزیع ثروت را به طور معناداری تغییر نمی‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات