نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عباس استواری ¹
• محمدجواد توکلی ²
• محمدسعید پناهی بروجردی ³

¹ ندارد

² دانشکده اقتصاد موسسه آموزشی امام خمینی ره قم

³ دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی تهران

چکیده

برای ارتقای اثربخشی سیاست‌های عدالت توزیعی و در واکنش به چالش «خلق پول بی‌ضابطه»، این پژوهش الگویی بومی برای نظارت هوشمند بر مصرف پسینی تسهیلات در مناطق کم‌برخوردار ارائه می‌دهد. مدل پیشنهادی، که در بستر نهادی پست‌بانک ایران تحلیل شده، بر ماژول «نظارت پس از پرداخت» استوار است و سه سازوکار مکمل را در یک چارچوب منسجم تلفیق می‌کند: (۱) تخصیص اعتبار به حساب‌های هدفمند، (۲) آزادسازی تدریجی وجوه بر اساس شاخص اثرگذاری اقتصادی اعتبار، و (۳) تحلیل گراف تراکنش‌ها برای شناسایی بلادرنگ انحراف. در چارچوب روش تحقیق ترکیبی، مؤلفه‌های مدل از طریق مصاحبه با ۲۰ خبره استخراج و با تکنیک دلفی فازی (λ≥0.7) اعتبارسنجی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد این الگو با عملیاتی‌سازی قواعد فقهیه معاملات اسلامی—شامل وفای به عهد، منع غرر و منع اکل مال به باطل—کارایی فنی را با مشروعیت شرعی پیوند می‌زند. تحلیل سناریومحور با داده‌های رسمی بانک مرکزی نیز حاکی از کاهش معنادار نرخ انحراف مصرف تسهیلات از حدود ۱۰ درصد به ۲ تا ۳ درصد و بهبود زمان واکنش نظارتی است. مدل پیشنهادی، به‌عنوان ابزاری مکمل برای ارتقای عدالت در مصرف اعتبارات، از قابلیت انطباق نهادی در سایر کشورهای اسلامی نیز از منظر تحلیلی برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

• مدیریت تسهیلات عدالت‌محور
• نظارت هوشمند
• ثبات مالی
• نظارت پس از پرداخت
• بانکداری اسلامی

موضوعات

• اقتصاد مالی