نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
2 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
3 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
چکیده
در سالهای اخیر، اقتصاد ایران با نوسانات شدید در شاخصهای کلان اقتصادی نظیر نرخ تورم، نرخ ارز و رشد اقتصادی مواجه بوده است. این نوسانات نه تنها فضای تصمیمگیری را برای سیاستگذاران اقتصادی پیچیده کرده، بلکه بر رفتار مصرفی خانوارها نیز تاثیرات قابل توجهی گذاشته است. از آنجا که مصرف یکی از مولفههای اصلی تقاضای کل و محرک رشد اقتصادی محسوب میشود، درک چگونگی واکنش خانوارها به نااطمینانیهای اقتصادی از اهمیت فراوانی برخوردار است. این پژوهش با هدف بررسی اثر نااطمینانی متغیرهای کلان اقتصادی، شامل نرخ تورم، نرخ بیکاری بر رفتار مصرفی خانوارها در استانهای ایران انجام شده است. با استناد به مدلهای اقتصاد کلان و نظریههای مصرف، نااطمینانی اقتصادی میتواند باعث کاهش مخارج یا ترجیح دادن خریدهای ضروری به جای لوکس کند، زیرا افراد ترجیح میدهند منابع مالی خود را برای مقابله با ریسکهای آینده حفظ کنند. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و از دادههای پانلی مربوط به استانهای ایران در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱ استفاده شده است. مدلسازی اقتصادسنجی با بهرهگیری از الگوی پویای مبتنی بر روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM) انجام شده است. برای این منظور با بهکارگیری مدلGARCH نااطمینانی متغیرهای کلان شامل تورم و بیکاری استخراج شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که افزایش نااطمینانی در نرخ تورم تاثیر معناداری بر سطح مصرف خانوارها ندارد و حساسیت بیشتری نسبت به شوکهای اقتصادی دارد، اما نااطمینانی سیاست اقتصادی جهانی و نااطمینانی نرخ بیکاری بر الگوی مصرف خانوار تاثیر معناداری دارد؛ به طوری که مصرف خوراکیها و آشامیدنیها بیش از مصرف غیرخوراکی تحت تاثیر قرار میگیرد.
کلیدواژهها
ابوالحسنی ابراهیم آبادی، زینب. (1398). نقش نااطمینانی اقتصادی در اثرگذاری کلهای پولی بر متغیرهای کلان (پایاننامه کارشناسی ارشد). دانشکده اقتصاد. دانشگاه علامه طباطبائی. استان تهران. تهران.
احمدی شادمهری، محمد طاهر، ابراهیمی، تقی، شعبانی کوشالشاهی، زینب و آجری آیسک، امیر عباس. (1402). پاسخ رفتار مصرفی به نااطمینانی اقتصاد کلان (مطالعه موردی: کشورهای عضو اوپک). فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری، 20(1)، 74-98. doi: 10.22055/jqe.2021.36248.2324
اشراف زاده، حمیدرضا، مهرگان، نادر. (1387). اقتصاد سنجی پانل دیتا. دانشگاه تهران: موسسه تحقیقات تعاون.
بختیاری، صادق. (1384). اقتصاد کلان. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
تفضلی، فریدون. (1376). اقتصاد کلان تئوریها و سیاستهای اقتصادی. تهران: انتشارات نی.
خداوردی زاده، صابر، رضازاده، علی و میرزایی، شیرزاد. (1396). تأثیر نااطمینانی تورم بر تورم، سرمایه گذاری و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب عضو سازمان کنفرانس اسلامی. مجله سیاستهای راهبردی و کلان، 5(19)، 100-120.
دهمرده، نظر. (1390). بیکاری و تورم. مشهد: انتشارات مرندیز.
ذکی، نعمتاله و مسکینیار، محمدصمیم و شاکر، امان اله و انصاری، سیدمحمدمنیر. (1399). بررسی اثر نااطمینانی نرخ ارز بر مصرف خانوارهای ایرانی (بازه زمانی1396-1360). دومین کنفرانس بینالمللی نوآوری در مدیریت کسب و کار و اقتصاد. تهران. ایران. https://civilica.com/doc/1033163 .
رحمانی، تیمور. (1383). اقتصاد کلان. تهران: انتشارات برادران.
رضاقلی زاده، مهدیه، محسنی ملکی، بهرام و خزایی کوهپر، حمید. (1401). تاثیر نا اطمینانی قیمت نفت بر نگهداشت وجه نقد شرکتها: شواهدی از ایران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 22(87), 157-192. doi: 10.22054/joer.2023.68086.1066
رودی، هاشم. (1401). هزینه رفاهی ناشی از بیکاری در استانهای ایران (پایاننامه کارشناسی ارشد). شهریور 1401. دانشکده علوم اداری و اقتصاد. دانشگاه فردوسی، استان خراسان رضوی. مشهد. ایران.
زارعی، ژاله، ابراهیمی، ایبلناز و همتی، مریم. (1398). اثرات تکانههای متغیرهای مالی دولت بر رشد مخارج مصرفی بخش خصوصی در چرخههای تجاری. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری، 16(3)، 1-31. doi: 10.22055/jqe.2019.19694.1495
سوری، دکتر علی، ابراهیمی، دکتر محسن و سالاریان، محمد. (1390). نااطمینانی در مخارج مصرفی دولت و رشد اقتصادی. فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد کلان، 6(11)، 107-12.
شاکری، عباس. (1389). اقتصاد کلان، نظریهها و سیاستها. تهران: انتشارات رافع.
شریف، مصطفی. (1387). اقتصاد کلان. تهران: انتشارات اطلاعات.
شفیعی، سعید، یاوری، کاظم و سحابی، بهرام، (1396)، اثرات نااطمینانی نسبت به مخارج دولت بر مخارج مصرفی خانوارها در ایران. فصلنامه پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، 17(2)، 47-25. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17356768.1396.17.2.6.8
صادقی، سید کمال، قمری، نیر و فشاری، مجید. (1393). بررسی رابطه علی بین مصرف انرژی و تولید ناخالص داخلی در کشورهای منطقه MENA (رهیافت گشتاور تعمیم یافته در دادههای تابلویی). پژوهشنامه اقتصاد کلان Macroeconomics Research Letter, 9(17), 5-5.
صفامنش، هانیه، کشاورز حداد، غلامرضا، پیرائی، خسرو و زارع، هاشم. (1398). برآورد کششهای کیفی تقاضا برای انواع گوشت در سبد غذایی خانوارهای ایرانی. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 19(73)، 47-74. doi: 10.22054/joer.2019.10763
عیسی زاده روشن، یوسف، آقایی، مجید و قاسمی، سمانه. (1399). نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در اثرگذاری واسطههای مالی بر رشد اقتصادی در استانهای ایران: با روش GMM دادههای تابلویی پویا. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 20(78), 137-175. doi: 10.22054/joer.2020.12363
گجراتی، دامودار. (1387). مبانی اقتصاد سنجی. ترجمه حمید ابریشمی. (1387). تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
گرجی، ابراهیم. (1379). اقتصاد کلان تئوریها و سیاستگذاریهای کلان. تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی.
منکیو، گریگوری. (1375). اقتصاد کلان، ترجمه حمیدرضا برادران شرکاء و علی پارسائیان. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
مومنی، سیدمجید، نوفرستی و محمد. (1400). نااطمینانی اقتصادی و تاثیر آن در هزینههای مصرف و سرمایهگذاری بخش خصوصی در اقتصاد ایران. فصلنامه پژوهشهای پولی-بانکی، 14(50)، 719-745. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453355.1400.14.50.6.6
وفایی مداح، سمیه. (1393). بررسی تاثیر سرمایه انسانی بر رشد اقتصادی (مورد مطالعه کشورهای درحال توسعه) (پایاننامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم اجتماعی و تربیتی، دانشگاه رازی. کرمانشاه، ایران.
Abdi Seyyedkolaee, M. & Firoozbakhsh, S. (2023). Investigating the Role of Monetary Policy Uncertainty in its Effectiveness on Production and Inflation in Iran. Applied Theories of Economics, 10(1), 165-190. doi: 10.22034/ecoj.2023.51960.3063 [in Persian]
Ahmadi Shadmehri, M. T. , Ebrahimi Salari, T. , Shabani Koshalshahi, Z. and Ajori Ayask, A. A. (2023). Consumer Behavior Response to Macroeconomic Uncertainty (Case study: OPEC Countries(. Quarterly Journal of Quantitative Economics (JQE), 20(1), 74-98. doi: 10.22055/jqe.2021.36248.2324[in Persian]
Al-Maalwi, R. M., Ashi, H. A., & Al-sheikh, S. (2018). Unemployment model. Applied Mathematical Sciences, 12(21), 989-1006. https://doi.org/10.12988/ams.2018.87102
Altig, D., Baker, S., Barrero, J. M., Bloom, N., Bunn, P., Chen, S., et al. (2020). Economic uncertainty before and during the COVID-19 pandemic. Journal of Public Economics, 191. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2020.104274
Arellano, C., Bai, Y., & Kehoe, P. (2010). Financial markets and fluctuations in uncertainty. Federal Reserve Bank of Minneapolis Working Paper. https://doi.org/10.1086/701792
Arellano, M., & Bond, S. (1991). Some tests of specification for panel data: Monte Carlo evidence and an application to employment equations. The review of economic studies, 58(2), 277-297. https://doi.org/10.2307/2297968
Ashrafzadeh, H. R., & Mehrgan, N. (2008). Econometrics of panel data . Tehran: Research Institute for Cooperative Studies, University of Tehran. ISBN 978-964-2728-30-5 https://lib.ut.ac.ir/site/catalogue/1626208# [in Persian]
Bakhtiari, S. (2005). Macroeconomics. Isfahan, Iran: University of Isfahan Press. ISBN 978-964-8658-20-0. https://library.ashrafi.ac.ir/opac/index.php?lvl=record_display&id=5865. [in Persian]
Baltagi, B. H. (2005). Econometric analysis of panel data. Third edition. John Wiley & Sons Ltd. https://doi.org/10.1007/978-3-030-53953-5
Barro, R. J., & Lee, J. W. (1994, June). Sources of economic growth. In Carnegie-Rochester conference series on public policy (Vol. 40, pp. 1-46). North-Holland. https://doi.org/10.1016/0167-2231(94)90002-7
Been, J., Bakker, V., & van Vliet, O. (2024). Unemployment and households' food consumption: A cross‐country panel data analysis across OECD countries. Kyklos, 77(3), 776-811. https://doi.org/10.1111/kykl.12386
Bernanke, B. S. (1983). Irreversibility, uncertainty, and cyclical investment. The quarterly journal of economics, 98(1), 85-106. https://doi.org/10.2307/1885568
Blanchard, O., & Simon, J. (2001). The long and large decline in US output volatility. Brookings papers on economic activity, 2001(1), 135-174. https://doi.org/10.2139/ssrn.277356
Bond, S. (2002). Dynamic Panel Data Models: A Guide to Micro Data Methods and Practice. https://doi.org/10.1007/s10258-002-0009-9?urlappend=%3Futm_source%3Dresearchgate.net%26utm_medium%3Darticle
Campbell, J. Y., & Mankiw, N. G. (1989). Consumption, income, and interest rates: Reinterpreting the time series evidence. NBER macroeconomics annual, 4, 185-216. https://doi.org/10.1086/654107
Christiano, L. J., Motto, R., Rostagno, M. (2014). Risk shocks. American Economic Review, 104(1):27–65. DOI: 10.1257/aer.104.1.27
Dahmarde, N. (2011). Unemployment and Inflation. Mashhad: Marandiz Publishers.[in Persian]
Eberly, J. C. (1994). Adjustment of consumers’ durables stocks: evidence from automobile purchases. J Polit Econ, 102(3):403–436. https://doi.org/10.1086/261940
Eisazadeh Roshan, Y. , Aghaiee, M. and Ghasemi, S. (2020). Role of Information and Communication Technology in the Effect of Financial Intermediaries on Economic Growth in Iranian Provinces: Generalized Method of Moments. Economics Research, 20(78), 137-175. doi: 10.22054/joer.2020.12363 [in Persian]
Firmin, S. B. (2010). Terms of Trade Volatility and Precautionary Savings in Developing Economies; In DEGIT Conference Papers c015_013, DEGIT, Dynamics, Economic Growth, and International Trade, Chicago. http://degit.sam.sdu.dk/papers/degit_15/c015_013.pdf
Friedman, M. (1953). Essays in positive economics. University of Chicago Press. Chicago & Landan.
Gorji, E. (2000). Macroeconomics: Theories and economic policy-making. Tehran, Iran: Institute for Trade Studies & Research. ISBN 978-964-5303-42-4 https://lib.ut.ac.ir/faces/search/bibliographic/biblioFullView.jspx?_afPfm=7d876c5xb.[in Persian]
Green, P. J. (2003). Trans-dimensional markov chain monte carlo. Oxford Statistical Science Series, 179-198. https://doi.org/10.1093/oso/9780198510550.003.0017
Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2008). Basic econometrics (5th ed.). Boston, MA, USA: McGraw-Hill Education. ISBN 0073375772 / 9780073375779. https://openlibrary.org/books/OL28213325M/Basic_Econometrics[in Persian]
Hayakawa, K,. (2014).The Asymptotic Properties of the System GMM Estimator in Dynamic Panel Data Models When Both N and T are Large. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1412035 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1412035
Kimball, M. S. (1990). Precautionary saving in the small and in the large. Econometrica, 58(1):53–73. https://doi.org/10.2307/2938334
Kodaverdizadeh, S., Rezazadeh, A., and Mirzaei, S.(2017). The Relationship between Inflation Uncertainty and Inflation, Economic Growth and Investment in Selected Countries of the OIC: GMM and PMG Approaches. Quarterly Journal of the Macro and Strategic Policies, 5(Vol. 5, NO 19), 100-120. [in Persian]
Kohlscheen, E. (2022). Understanding the food component of inflation. https://doi.org/10.48550/arXiv.2212.09380
Lee, J. (2010). The link between output growth and volatility: Evidence from a GARCH model with panel data. Economics Letters, 106(2), 143-145. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2009.11.008
Momeni, S.M. & Nofaresti M. (2022). Economic uncertainty and its impact on private sector consumption and investment spending in the Iranian economy. Quarterly Journal of Monetary and Banking Research, 14(50), 719-745. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453355.1400.14.50.6.6 [in Persian]
Mankiw, N. G. (2025). Macroeconomics (12th ed.). New York, NY, USA: Worth Publishers/Macmillan Learning. ISBN 9781319473471. https://studylib.net/doc/25949333/n.-gregory-mankiw-macroeconomics-macmillan-higher-educati
Murray, J. (2014). Fiscal Policy Uncertainty and Its Macroeconomic Consequences; Munich Personal RePEc Archive. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/57409/1/MPRA_paper_57409.pdf
Nam, E., Lee, K., & Jeon, Y. (2021). Macroeconomic uncertainty shocks and households’ consumption choice. Journal of Macroeconomics, 68, 1-16. https://doi.org/10.1016/j.jmacro.2021.103306
Parker, J. (2010). Economics 314 Coursebook. Viewed on January, 15, 2013.
Pratap, B., & Priyaranjan, N. (2023). Macroeconomic effects of uncertainty: a Google trends-based analysis for India. Empirical Economics. https://doi.org/10.1007/s00181-023-02392-z
Rahmani, T. (2003). Macroeconomics. Tehran, Iran: Baradaran Publishers. ISBN 964-91967-4-9.
https://telketab.com/book/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%AF-2.[in Persian]
Rezagholizadeh, M. , Mohseni Maleki, B. and Khazaey kuhpar, H. (2022). The Impact of Oil Price Uncertainty on Corporate Cash Holdings: Evidence from Iran. Economics Research, 22(87), 157-192. doi: 10.22054/joer.2023.68086.1066.[in Persian]
Sadeghi, S.K., Ghamari, N. and Feshari, M. (2014). Investigating the causal relationship between energy consumption and GDP in MENA countries (Generalized Moment Approach in Panel Data). Macroeconomics Research Letter, 9(17), 5-5.[in Persian]
safamanesh, H. , Keshavarz Haddad, G. , Piraee, K. and Zare, H. (2019). Estimation of Quality Elasticity for Different Types of Meat in Food Basket of Iranian Households. Economics Research, 19(73), 47-74. doi: 10.22054/joer.2019.10763.[in Persian]
Shakeri, A. (2010). Macroeconomics: Theories and policies. Tehran: Rāfeʿ Publishers. ISBN 978-964-6378-29-2. https://www.lib.ir/fa/book/79964223/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86 [in Persian]
Sharif, M. (2008). Macroeconomics . Tehran, Iran: Ettelaat Publishing. [in Persian]
Souri, A,, Ebrahimi, M. and Salarian, M.(2011). Uncertainty in Government Consumption Expenditures and Economic Growth. Macroeconomics Research Letter, 6(11), 107-124. [in Persian]
Su, F., Liu, Y., Chen, S. J., & Fahad, S. (2023). Towards the impact of economic policy uncertainty on food security: Introducing a comprehensive heterogeneous framework for assessment. Journal of Cleaner Production, 386, 135792. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135792
Tafazoli, F. (2005). Macroeconomics: Theories and economic policies . Tehran, Iran: Nashr-e Ney. ISBN 978-964-312-459-5. https://nashreney.com/product/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-2.[in Persian]
Wu, W., & Zhao, J. (2022). Economic policy uncertainty and household consumption: Evidence from Chinese households. Journal of Asian Economics, 79, 101436. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2021.101436
Yin, Y., Qamruzzaman, M., Xiao, H., Mehta, A. M., Naqvi, F., Baig, I. A. (2022). Nexus between uncertainty, remittances, and household’s consumption: Evidence from dynamic SUR application. Frontiers in Environmental Science, 10, 1-14. https://doi.org/10.3389/fenvs.2022.950067
Zaki, N., Meskinyar, Mohammad S., Shaker, A. and Ansari, S. M. M. (2019). Studying the Effect of Exchange Rate Uncertainty on Iranian Household Consumption (1988-2017), Second International Conference on Innovation in Business Management and Economics. Tehran. https://civilica.com/doc/1033163 .[in Persian]
Zarei, Z. , ebrahim, I.& hematy, M. (2019). The Effects of Government Current and Development Expenditures on Private SectorConsumption Expenditures in Business Cycles. Quarterly Journal of Quantitative Economics (JQE), 16(3), 1-31. doi: 10.22055/jqe.2019.19694.1495.[in Persian]
)