تجزیه ارزش افزوده صادرات ناخالص ایران: یک تحلیل مقایسه‌ای با تمرکز بر کشورهای عضو بریکس و پیمان شانگهای

جهانگرد, اسفندیار; جهانگرد, علیرضا

doi:10.22054/joer.2026.87171.1287

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشیار، اقتصاد نظری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

² دانشجوی مهندسی کامپیوتر، دانشکده علوم ریاضی، آمار و رایانه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22054/joer.2026.87171.1287

چکیده

هدف این مقاله، تجزیه ارزش افزوده صادرات ناخالص ایران در ارتباط با گروه‌های مختلف کشورهای مهم در سطح جهان است. برای این منظور، از چهار روش مختلف استفاده شده است: روش‌های کوپمن و همکاران (2014)، وانگ و همکاران (2013)، میرودوت و یه (2021) و بورین و مانچینی (2023). به‌کارگیری این روش‌های مختلف برای تجزیه ارزش افزوده صادرات ناخالص ایران نتایج متفاوتی را به ‌ویژه در مورد مسئله «حساب مضاعف» در اقتصاد ایران به همراه دارد. بنابراین، این مقاله بر روش تجزیه مبتنی بر منبع و دیدگاه کشور صادرکننده -همان‌طور که توسط بورین و مانچینی (2023) پیشنهاد شده است- تمرکز دارد و از مطالعات تجربی بورین و مانچینی (2023) و فئاس (2023) بهره می‌گیرد. مهم‌ترین دستاوردهای این مقاله را می‌توان در چهارمحور خلاصه کرد: 1- ارائه مرور کوتاهی بر محاسبات با استفاده از روش‌های مختلف برای تجزیه ارزش افزوده صادرات ناخالص ایران، 2- استفاده از پایگاه داده‌ «داده- ستانده» بین‌ کشوری برای سال 2016 با تمرکز بر ایران به‌ عنوان مستندات تجربی، 3- تاکید بر چارچوب نظری بورین و مانچینی (2023) در میان چارچوب‌های نظری پیشنهادی با استفاده از رویکرد مبتنی بر منبع و دیدگاه کشور صادرکننده و 4- ارائه توصیه‌هایی به سیاست‌گذاران برای اتخاذ استراتژی‌هایی که ارزش افزوده داخلی را افزایش دهد، آسیب‌پذیری نسبت به شوک‌های خارجی را کاهش دهد و رشد اقتصادی پایدار را تشویق کند. نتایج نشان می‌دهد ایران نقش بسیار ضعیفی در زنجیره‌های ارزش جهانی دارد و باید سیاست‌های جدی‌تری در این زمینه پیش بگیرد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

Baldwin, R. Globalization: the great unbundling(s). Helsinki:Economic Council of Finland, 2006.

Borin, A., Mancini, M. Measuring what matters in global value chains and value-added trade. World Bank Policy Research Working Paper, 8804, 2019.

Borin, A., Mancini, M. Measuring what matters in value-added trade. Economic Systems Research, 35(1), 1–28, 2023. https://doi.org/10.1080/09535314.2022.2153221

Campa, J., Goldberg, L. The evolving external orientation of manufacturing industries: evidence from four countries. NBER Working Paper, 5919, NBER, Cambridge, MA, 1997.

Daudin, G., Rifflart, C., Schweisguth, D. Who produces for whom in the world economy? Canadian Journal of Economics, 44(4), 1403–1437, 2011. https://doi.org/10.1111/j.1540-5982.2011.01679.x

Dedrick, J., Kraemer, K., Linden, G. Who profits from innovation in global value chains? A study of the iPod and notebook PCs. Report prepared for the Sloan Industry Studies Annual Conference, Boston, May 1–2, 2008. https://doi.org/10.1093/icc/dtp032

Feás, E. Decomposition of value added in gross exports: a critical review. Applied Economic Analysis, 2023. Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/AEA-11-2022-0300

Feás, E. Exvatools: value added in exports and other input-output table analysis tools. R package, CRAN Repository, 2023. Available at: https://cran.r-project.org/web/packages/exvatools/index.html

Feenstra, R. C., Hanson, G. H. Globalization, outsourcing, and wage inequality. American Economic Review, 86(2), 240–245, 1996. https://doi.org/10.3386/w5424

Hummels, D., Ishii, J., Yi, K. M. The nature and growth of vertical specialization in world trade. Journal of International Economics, 54, 75–96, 2001. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(00)00093-3

Jahangard, E. Participation and vertical specialization in Iran's economic activities. International Journal of New Political Economy, 2024. Available online from 18 April 2024. https://doi.org/10.48308/jep.2024.234715.1167

Jahangard, E., Jahangard, A., Ebrahimi, N. Decomposition of gross export value added in Iran's economic activities: an inter-country approach. Journal of Economic Research, 2024. https://doi.org/10.22054/joer.2024.77481.1191

Jahangard, E., Faridzad, A., Sajadianfard, N., Kakaie, J., Shokri, E. Inserting of Iran in the ICIO table. Chamber of Commerce, Industries, Mines, and Agriculture of Iran, Tehran, 2023. [In Persian]

Johnson, R. C., Noguera, G. Accounting for intermediates: production sharing and trade in value added. Journal of International Economics, 86(2), 224–236, 2012. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2011.10.003

Jones, R., Kierzkowski, H. The role of services in production and international trade: a theoretical framework. In R. Jones, A. Krueger (Eds.), The political economy of international trade, 31–48. Oxford: Basil Blackwell, 1990. https://doi.org/10.1142/9789813200678_0014

Koopman, R., Wang, Z., Wei, S. Tracing value-added and double counting in gross exports. American Economic Review, 104(2), 459–494, 2014. https://doi.org/10.1257/aer.104.2.459

Koopman, R., Powers, W., Wang, Z., Wei, S. J. Give credit where credit is due: tracing value added in global production chains. NBER Working Paper, w16426, 2010. https://www.nber.org/papers/w16426

Melitz, M. J. The impact of trade on intra-industry reallocations and aggregate industry productivity. Econometrica, 71(6), 1695–1725, 2003.

Miroudot, S., Ye, M. Decomposing value added in gross exports. Economic Systems Research, 33(1), 67–87, 2021. https://doi.org/10.1080/09535314.2020.1730308

Mohajeri, P., Banouei, A. A. Estimating domestic value added in gross exports and its relation to vertical specialization: the case study of Iran. Iranian Journal of Economic Studies, 10(1), 7–29, 2021.

Nagengast, A. J., Stehrer, R. Accounting for the differences between gross and value-added trade balances. The World Economy, 39(9), 1276–1306, 2016. https://doi.org/10.1111/twec.12401

Sherkat, A., Banouei, A., Shahhosseini, S., Bazzaza, F., Kianirad, A. Application of hypothetical extraction and conventional method in measuring value-added in trade: equivalence or different result? Iranian Economic Development Analyses, 9(1), 123–142, 2023. [In Persian]

Stehrer, R., Foster, N., de Vries, G. Value added and factors in trade: a comprehensive approach. Vienna Institute for International Economic Studies (wiiw) Working Paper, 80, 2012. https://econpapers.repec.org/paper/wiiwpaper/80.htm

Wang, Z., Wei, S.-J., Zhu, K. Quantifying international production sharing at the bilateral and sector levels. NBER Working Paper, 19677, 2013.

Wang, Z., Wei, S.-J., Yu, X., Zhu, K. Measures of participation in global value chains and global business cycles. NBER Working Paper, 23222, 2017. https://www.nber.org/papers/w23222

Xing, Y., Detert, N. How the iPhone widens the United States trade deficit with the People's Republic of China. ADBI Working Paper Series, 257, Asian Development Bank Institute, Tokyo, 2010.

Yeats, A. J. Just how big is global production sharing? World Bank Policy Research Working Paper, 1871, World Bank, Washington, DC, 1998.

پژوهشنامه اقتصادی

تجزیه ارزش افزوده صادرات ناخالص ایران: یک تحلیل مقایسه‌ای با تمرکز بر کشورهای عضو بریکس و پیمان شانگهای

مراجع

مراجع

دوره 25، شماره 96 - شماره پیاپی 1
فروردین 1404
صفحه 183-226

تجزیه ارزش افزوده صادرات ناخالص ایران: یک تحلیل مقایسه‌ای با تمرکز بر کشورهای عضو بریکس و پیمان شانگهای

مراجع

مراجع

دوره 25، شماره 96 - شماره پیاپی 1فروردین 1404صفحه 183-226

دوره 25، شماره 96 - شماره پیاپی 1
فروردین 1404
صفحه 183-226