نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مهندسی مالی، گروه مدیریت، واحد دهاقان ،دانشگاه آزاد اسلامی، دهاقان، ایران.
2 دانشیار، گروه مدیریت، واحد مبارکه ، دانشگاه آزاد اسلامی، مبارکه، ایران.
3 استادیار، گروه مدیریت، واحد دهاقان ،دانشگاه آزاد اسلامی، دهاقان، ایران.
چکیده
در سالهای اخیر همزمان با افزایش همبستگی بازارهای مختلف، میزان ریسک مالی کشورهای در حال توسعه صادرکننده کالاهای صنعتی افزایشیافته است. هدف اصلی، ارزیابی میزان تأثیرپذیری صادرات صنعتی این دسته از کشورها از ریسک مالی کشوری و مؤلفه های تشکیلدهنده آن در مقایسه با عوامل سنتی تجارت دوجانبه نظیر اندازه اقتصاد، نرخ ارز حقیقی و مرز مشترک و مسافت است. در این مقاله از دادههای تابلویی برای دوره 2022 تا 2002 و در چارچوب مدل جاذبه و به روش حداکثر درست نمایی شبه پواسن (PPML) استفاده شده است. بر اساس یافتههای این مطالعه، شرایط ریسک مالی کشوری کشورهای در حال توسعه در مقایسه با سایر عوامل کلاسیک تجارت دوجانبه دارای بیشترین تأثیر است. این مطالعه همچنین نشان میدهد در میان مؤلفه های تعیینکننده ریسک مالی کشوری به استثنای ریسک بدهی خارجی، کاهش ریسک حسابجاری، بدهی خدمات، ثبات نرخ ارز و ریسک نقدینگی بینالمللی باعث رشد صادرات صنعتی کشورهای در حال توسعه میشود. از این رو، رویکرد ارزیابی ریسک مالی کشوری و مدیریت موثر آن برای کشورهای در حال توسعه صادرکننده کالاهای صنعتی، بسیار حیاتی است. بنابراین، پیشنهاد میشود سیاستهای مدیریت این ریسکها شامل شناسایی آنها، ارزیابی تأثیر بر تجارت و احتمال وقوع آن، اولویتبندی ریسکها، در نظر گرفتن نحوه مقابله با آن و توسعه اقداماتی برای غلبه بر آن برای به حداقل رساندن تأثیر منفی بر صادرات و جلوگیری از آن در آینده در دستور کار برنامهریزان و سیاستگذاران صادرات کشورهای در حال توسعه باشد.
کلیدواژهها
اژدری، علیاصغر. (1395). واکاوی تأثیرپذیری صادرات صنعتی از نرخ ارز در اقتصاد ایران. فصلنامه مجلس و راهبرد، 23(87)، 323-348.
امیری، حسین و امینیداران، مهناز. (1397). عوامل موثر بر متنوعسازی صادرات صنعتی در ایران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد کلان، 13(25)، 65-91. Doi: 10.22080/iejm.2018.2034.
امینی، علیرضا و زارع، سحر. (1396). تحلیل نقش نرخ واقعی ارز و نوسانات آن بر صادرات صنعتی ایران. فصلنامه اقتصاد مالی، 11(38)، 121-147.
باقریان کاسگری، باقر. (1402). تأثیر لجستیک تجاری در صادرات صنعتی دوجانبه ایران با رویکرد مدل جاذبه. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 27(106)، 105-130. Doi: 10.22034/ijts.2023.1974097.3747
جهانبـخش پـورجبـاری، مهدی، کریمی، فرزاد و رجبی، مصطفی. (1402). تأثیر ریسک اقتصادی، مالی و سیاسی بر صادرات صنعتی درونگروهی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 28(109)، 35-73. Doi: 10.22034/ijts.2023.2014386.3915
درینی، ولی محمد، اسماعیل پورمقدم، هادی و دهباشی، وحید. (1395). تجزیه و تحلیل تأثیر بیثباتی سیاسی با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران بر تجارت بینالملل. فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، 6(3)، 101-119. http://priw.ir/article-1-406-fa.html.
سرخوش سرا، علی، نصرالهی، خدیجه و آذربایجانی، کریم. (1399). تحلیل تأثیر عوامل بنیادی و متغیرهای نهادی بر صادرات کشورهای نوظهور (2015-2000): آموزهای برای اقتصاد ایران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 20(77)، 29-65. Doi: 10.22054/joer.2020.12077
شاهحسینی، سمیه، میرزابابازاده، نادیا و نورانی آزاد، سمانه. (1402). اثر واردات کالاهای واسطهای بر صادرات: شواهدی از بنگاههای صنعتی ایران. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، 58(4) (پیاپی 145)، 635-660. Doi: 10.22059/jte.2024.365759.1008854.
طیبی، سیدکمیل، عماد زاده، مصطفی و اربابیان، شیرین. (1383). اثرات ارتقاء آموزش عالی بر عرضه صادرات صنعتی در ایران. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، 64، 29-54.
عباسی، غلامرضا، میرزایی نژاد، محمدرضا و دنیابین، فهیمه. (1391). عوامل موثر بر صادرات در صنایع ایران با تاکید بر ساختار بازار. فصلنامه برنامهریزی و بودجه، 17(3)، 97-113. URL: http://jpbud.ir/article-1-638-fa.html.
کازرونی، علیرضا و نصیبپرست، سیما. (1393). عوامل تعیینکننده صادرات در کشورهای درحالتوسعه: رویکرد اقتصادسنجی بیزینی. فصلنامه برنامهریزی و بودجه، 19(4)(پیاپی 127)، 35-63.
گـوگردچیـان، احمد و میرجابری، زهره. (۱۳۹۶). ارزیابی تأثیر ریسک سیاسی و ریسک بازرگانی بر صادرات غیـرنفتی ایران به عمدهترین کشورهای هدف صادرات با تاکید بر بیمه اعتبار صادراتی. نشریـه علمی-پژوهشی سیاستگـذاری اقتصادی، 9(17)، 15-18. Doi: 10.29252/JEP.9.17.119
ناقلی، شکوفه و مداح، مجید. (1396). اثر نهادهای سیاسی بر صادرات ایران به شرکای مهم تجاری در الگوی مختلف کالایی. فصلنامه نظریههای کاربردی اقتصاد، 4(3)، 59-90.
نوروزی، بیتا. (1399). صادرات صنعتی متقابل ایران و تأثیر تغییرات نرخ ارز حقیقی. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 24(96)، 33-60. Doi: 20.1001.1.17350794.1399.24.96.2.5.
یوسفی، محمدقلی و محمدی، الهه. (1392). تخمین کمی منابع رشد صنعتی در صنایع کارخانهای ایران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 13(50)، 1-15.
Abbasi, G., Mirzaee-nejad, M., & Donyabin F. (2012). The Factors Influencing Exports in Iranian Industry with the Emphasis on Market Structure. Journal of Economic and Planning Research. 17(3), 97-113. [In Persian]
Abreo, C., Bustillo, R., & Rodriguez, C. (2021). The role of institutional quality in the international trade of a Latin American country: evidence from Colombian export performance. Journal of Economic Structures, 10(24).
Ajdari, A. A. (2016). An Analysis on Effects of Exchange Rate on Industrial Exports in Iranian Economy. Majlis and Rahbord, 23(87), 323-348. [In Persian]
Amini, A., & Zare, S. (2017). Analysis of the role of real exchange rate and its fluctuations on Iran's industrial exports. Financial Economics (Financial Economics and Development), 11(38), 99-120. [In Persian]
Amiri, H., & Amini Daran, M. (2018). Factors Affecting Diversification of Industrial Exports in Iran. Macroeconomics Research Letter, 13(25), 65-91. doi: 10.22080/iejm.2018.2034 [In Persian]
Anderson, J. (1979). A Theoretical Foundation for the Gravity Equation. American Economic Review, 69, 106-116. https://www.jstor.org/stable/1802501.
Anderson, J. E., & Marcouiller, D. (2002). Insecurity and the pattern of trade: An empirical investigation. The Review of Economics and Statistics, 84(2), 342–352.
Anderson, J. E., & van Wincoop, E. (2003). Gravity with gravitas: A solution to the border puzzle. American Economic Review, 933, 170–192.
Anderson, J. E., & van Wincoop, E. (2004). Trade costs. Journal of Economic Literature, 42(3), 691–751.
Bagherian Kasgari, B. (2023). The Effect of Commercial Logistics on Iran’s Bilateral Industrial Exports with the Gravity Model Approach. Iranian Journal of Trade Studies, 27(106), 105-130. doi: 10.22034/ijts.2023.1974097.3747 [In Persian]
Banik, B., & Roy, C. K. (2021). Effect of exchange rate uncertainty on bilateral trade performance in SAARC countries: a gravity model analysis. International Trade, Politics and Development, ISSN: 2586-3932.
Belloc, M. (2006). Institutions and international trade: A reconsideration of comparative advantage. Journal of Economic Surveys, 20(1), 3–26.
Berg, A., & Ostry, J. D., & Zettelmeyer, J. (2012). What makes growth sustained? Journal of Development Economics, Elsevier, 98(2), 149-166.
Bergstrand, J. (1985). The Gravity Equation in International Trade: Some Microeconomic Foundations and Empirical Evidence. Review of Economics and Statistics, 67, 474– 481.
Bergstrand, J. H. (1989). The generalised gravity equation, monopolistic competition, and the factor-proportions theory in international trade. The Review of Economics and Statistics, 71, 143-53.
Bergstrand, J. H. (1990). The Heckscher-Ohlin-Samuelson Model, the Linder Hypothesis and the Determinants of Bilateral Intra-Industry Trade. The Economic Journal, 100, 1261-1229. https://doi.org/10.2307/2233969.
Bergstrand, J., & Egger, P. (2007). A Knowledge-and-Physical-Capital model of international Ttrade, foreign direct investment, and foreign affiliates sales: Developed countries. Journal of International Economics, 73, 278–308.
Berkowitz, D., Moenius, J., & Pistor, K. (2006, 08). Trade, law, and product complexity. The Review of Economics and Statistics 88 (2), 363–373.
Bilgin, M. H., Gozgor, G., & Demir, E. (2018). The determinants of Turkey's exports to Islamic countries: The impact of political risks. The Journal of International Trade & Economic Development, Taylor & Francis Journals, 27(5), 486-503.
Brakman S., Garretsen, H., & van Merrewijk, C. (2001). An Introduction to Geographical Economics. first edition, Cambridge University Press: Cambridge.
Busse, M., Dary, S. K., & Wüstenfeld, J. (2024). Trade liberalisation and manufacturing employment in developing countries. Structural Change and Economic Dynamics70(C), 410-421.
Cai, Y., Zhu, H., Chen, Zh., & Geng, Y. (2022), Country Risk and Wooden Furniture Export Trade: Evidence from China. Forest Products Journal, 72(3), 180–189.
Caldara, D., & Iacoviello, M. (2018). Measuring geopolitical risk. Board of Governors of the Federal Reserve Board International Finance Discussion Paper. No. 1222. Washington, D.C.: Federal Reserve Board
Cavusgil, S. T., Deligonul, S., Ghauri, P. N., Bamiatzi, V., Park, B. I., & Mellahi, K. (2020). Risk in international business and its mitigation. J. World Bus. 55(2), 101078.
Cevik, S. (2024). Geopolitics and international trade: The democracy advantage. IMF Working Paper,
Chowdhury, S. R. (2011). Impact of global crisis on small and medium enterprises. Global Bus. Rev, 12(3), 377–399.
Coase, R. (2005). The institutional structure of production. In M. S. C. Mnard (Ed.), The Handbook of New Institutional Economics, pp. 31–39. Springer.
Cowan, K., & Neut, A. (2007). Intermediate goods, institutions and output per worker. Banco Central de Chile Documentos de Trabajo - Central Bank of Chile, Working Papers.
Darini, V. M., Esmaeilpour Moghadam, H., & Vahid, D. (2016). Analyzing the Effect of Political Instability on International Business Based on Geopolitical Situation of Iran. Quarterly Journal of Political Research in Islamic World, 6(3), 119-101. http://priw.ir/article-1-406-fa.html. [In Persian]
De Groot, H. L. F., Linders, G. J., Rietveld, P., & Subramanian, U. (2004). The institutional determinants of bilateral trade patterns. Kyklos, 57(1), 103–123.
Devadason, E. S., Govindaraju, V. G. R. C., & Mubarik, S. (2018). Defining potentials and barriers to trade in the Malaysia–Chile partnership. International Journal of Emerging Markets, 13(5), 758-779.
Dirk, G. B. (2012). Financial contagion and the real economy. J. Banking Finance, 36(10), 2680–692.
Eaton, J., & Kortum, S. (2002). Technology, Geography and Trade. Econometrica, 70, 1741-1779.
Engel, C. (2014). Exchange rates and interest parity. In G. Gopinath, E. Helpman, & K. Rogof (Eds.), Handbook of international economics (Vol. 4, pp. 453–522). Amsterdam: Elsevier.
Evenett, S. J., & Keller, W. (1998). On Theories Explaining the Success of the Gravity Equation. NBER Working Paper 6253, National Bureau of Economic Research: Cambridge MA.
Feenstra, R. C., Markusen, J. R., & Rose, A. K. (2001). Using the Gravity Equation to Differentiate among Alternative Theories of Trade. The Canadian Journal of Economics, 34(2), 430-447.
Galkin, P., Bollino, C. A., & Atalla, T. (2018). Effect of preferential trade agreements on China’s energy trade from Chinese and exporters’ perspectives. International Journal of Emerging Markets, 13(6), 1776-1797.
Glick, R., & Taylor, A. M. (2010). Collateral damage: Trade disruption and the economic impact of war. The Review of Economics and Statistics, 92(1), 102–127.
Googerdchian, A., & Mirjaberi, Z. (2017). Evaluation of the Effects of Political and Commercial Risks on Iran’s Non-Oil Exports to the Main Export Destination Countries, with an Emphasis on Export Credit Insurance Subsidy. The Journal of Economic Policy, 9(17), 119-143. doi: 10.29252/jep.9.17.119 [In Persian]
Goswami, G. G., Panthamit, D. N. (2020). Does Political Risk lower Bilateral Trade Flow? A Gravity Panel Framework for Thailand vis-a-vis her Trading Partners. International Journal of Emerging Markets, https://doi.org/10.1108/IJOEM-07-2020-0755.
Hausmann, R., Hwang, H., & Rodrik, D. (2007). What you export matters. Journal of Economic Growth12(1), 25.
Hou, M. (2010). Multidimensionality and Gravity in Global Trade, 1950–2000. Social Forces, 88, 1619–1673.
International Monetary Fund. (2017). World Economic Outlook October 2017: Seeking sustainable growth: short-term recovery, long-term challenges. Washington, D.C: International Monetary Fund.
Jahanbakhsh Porjabari, M., Karimi, F., & Rajabi, M. (2024). The Impact of Economic, Financial and Political Risk on Industrial Exports within the Group of Member Countries of the Organization of Islamic Cooperation (OIC). Iranian Journal of Trade Studies, 28(109), 35-73. doi: 10.22034/ijts.2023.2014386.3915 [In Persian]
Jarreau, J., & Poncet, S. (2012). Export sophistication and economic growth: Evidence from China. Journal of Development Economics, 97(2), 281-292 .
Kazerooni, A., & Nasibparast, S. (2014). The Main Determinants of Exports in Developing Countries: An Econometric Bayesian Approach. Journal of Economic and Planning Research. 19(4), 35-64. [In Persian]
Khayat, S. H. (2019). A gravity model analysis for trade between the GCC and developed countries. Cogent Economics & Finance, 7(1), 1-13, https://doi.org/10.1080/23322039.2019.1703440.
Krugman, P. R. (1979). Increasing Returns, Monopolistic Competition and International Trade. Journal of International Economics, 9(4), 469-479.
Krugman, P. R. (1980). Scale Economics, Product differentiation and the Pattern of Trade. American Economic Review, 70(5). 950-959.
Kuncic, A. (2012). Institutional Determinants of Bilateral Trade: Taking Another Look. Advanced Studies in International Economic Policy Research Kiel Institute for the World Economy indenburgufer 66 Working Paper No. 462,
Levchenko, A. A. (2007). Institutional quality and international trade. Review of Economic Studies, 74(3), 791–819.
Levchenko, A. A. (2007). Institutional quality and international trade. Review of Economic Studies, 74(3), 791–819. https://doi.org/10.1111/j.1467-937X.2007.00435.x.
Liu, H. M., Hu, S. L., Fang, K., He, G. Q., Ma, H. T., & Cui, X. G. (2019). A comprehensive assessment of political, economic and social risks and their prevention for the countries along the Belt and Road. Geogr. Res, 38(12), 2966–2984.
Liu, W. G., & Huang, Y. (2020). Geopolitical risks and trade flows: Theoretical mechanism and empirical research. Int. Econ. Trade Res, 279(03), 47–60.
Melitz, M. J. (2003). The Impact of Trade on Intra-Industry Reallocations and Aggregate Industry Productivity. Econometrica, 71(6), 1695-1725.
Mnasri, A., & Nechi, S. (2019). New approach to estimating gravity models with heteroskedasticity and zero trade values. University Library of Munich, MPRA Paper 93426.Moser
Moser, C., Nestmann, T., & Wedow, M. (2008). Political risk and export promotion: Evidence from Germany. World Econ, 31(06), 781–803.
Mueller, P., Tahbaz-Salehi, A., & Vedolin, A. (2017). Exchange rates and monetary policy uncertainty. The Journal of Finance, 72(3), 1213–1252.
Nagheli, S., & Maddah, M. (2017). The Effect of Political Institutions on Iranian Export to Major Trading Partners in Different Commodities Groups. Applied Theories of Economics, 4(3), 59-90. [In Persian]
Nguyen, B. (2010). The Determinants of Vietnamese Export Flows: Static and Dynamic Panel Gravity Approaches. International Journal of Economics and Finance, 2(4), DOI:10.5539/ijef.v2n4p122.
Nicolini, R. (2003). On the Determinants of Regional Trade Flows. International Regional Science Review 26(4): 447-65.
Norouzi, B. (2020). Interactive Industrial Exports of Iran and the Impact of Real Exchange Rate Changes. Iranian Journal of Trade Studies, 24(96), 33-60. [In Persian]
North, D. C. (2005). Understanding the process of economic change. Preston University Press, pp. 15-155.
Nunn, N. (2007). Relationship-specificity, incomplete contracts, and the pattern of trade. The Quarterly Journal of Economics, 122(2), 569–600.
Nunn, N. (2007). Relationship-specificity, incomplete contracts, and the pattern of trade. The Quarterly Journal of Economics, 122(2), 569–600.
Okawa, Y., & van Wincoop, E. (2012). Gravity in international finance. Journal of International Economics, 87, 205–215.
Qazi, A., & Khan, M. S. (2021). Exploring probabilistic network-based modeling of multidimensional factors associated with country risk. Risk Anal, 41(6), 911-928.
Salvatore, D. (1998). International Economics. Sixth Edition, Prentice Hall: New Jersey
Santos Silva, J. M. C., & Tenreyro, S. (2022). The Log of Gravity at 15. Portuguese Economic Journal, 21(3), 423–437. DOI:10.1007/s10258-021-00203-w.
Saputra, P. M. A. (2019). Corruption perception and bilateral trade flows evidence from developed and developing countries. Journal of International Studies, 12(1), 65-78. Doi: 10.14254/ 2071-8330.2019/12-1/4.
Sarkhosh-Sara, A., Nasrollahi, K., & Azarbayjani, K. (2020). Analyzing the Impact of Fundamental Factors and Institutional Variables on Exports of Emerging Countries (2000- 2015): Lessons for Iranian Economy. Economics Research, 20(77), 29-65. doi: 10.22054/joer.2020.12077 [In Persian]
Shahhosseini, S., Mirzababazadeh, N., & Norani Azad, S. (2024). The Impact of Imported Intermediate Goods on Exports: Evidence from Iran’s Industrial Firms. Journal of Economic Research (Tahghighat- E- Eghtesadi), 58(4), 637-662. doi: 10.22059/jte.2024.365759.1008854[In Persian]
Sheridan, B. J. (2012). Manufacturing exports and growth: When is a developing country ready to transition from primary exports to manufacturing exports? Journal of Macroeconomics, Elsevier, 42(C), 1-13.
Suresh K. G., & Aswal, N. (2014). Determinants of India's manufactured exports to south and north: A Gravity Model Analysis. International Journal of Economics and Financial Issues, Econjournals, 4(1), 144-151.
Tayyebi, S. K., Emadzadeh, M., & Arbabian, Sh. (2004). The effects of promoting higher education on the supply of industrial exports in Iran (1966-1999). Journal of Economic Research (Tahghighat- E- Eghtesadi), 39(1), 29-54. [In Persian]
Tinbergen, J. (1962). Shaping the World Economy: Suggestions for an International Economic Policy. The International Executive, 5, 27–30.
UNIDO. (2006). Industrial development, trade and poverty reduction through South-South cooperation, UNIDO: Vienna.
Wan, X., Kazmi, S. A. A., & Wong, Ch. Y. (2022). Manufacturing, Exports, and Sustainable Growth: Evidence from Developing Countries. Sustainability, 14(3), 1646.https://doi.org/10.3390/su14031646.
Wang, Zh., Zong,Y., Dan, Y., & Jiang, Sh.J. (2020). Country risk and international trade: evidence from the China-B&R countries. Applied Economics Letters, 28(20), 1784-1788. DOI: 10.1080/13504851.2020.1854433.
Wooldridge, J. M. (2002). Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data. Cambridge, MA: MIT Press.
Yotov, Y., Piermartini, R., Monteiro, J. A., & Larch, M. (2017). An Advanced Guide to Trade Policy Analysis: The Structural Gravity Model. New York: United Nations and World Trade Organization.
Yousefi, M., & Elahe Mohammadi, E. M. (2013). A Quantitative Estimation of the Sources of Industrial Growth in Manufacturing Industries of Iran. Economics Research, 13(50), 1-15. [In Persian]
Zhang, H. W., Wang, Y., Yang, C., & Guo, Y. Q. (2021). The impact of country risk on energy trade patterns based on complex network and panel regression analyses. Energy, 222, 119979.
)