امنیت اقتصادی به مثابه حق بشری در پرتو فلسفه اقتصادی قرآن؛ خوانشی نظام‌مند از مبانی، مؤلفه‌ها، مسئولیت‌ها و چالش‌های معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

چکیده
مسأله این پژوهش، بررسی امکان استنباط حق امنیت اقتصادی به عنوان یک حق بشری از منظر قرآن است. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی حق امنیت اقتصادی از منظر قرآن کریم و با روش تحلیل محتوای کیفی آیات اقتصادی انجام شده است. پرسش اصلی آن است که آیا می‌توان از منظر فلسفه اقتصادی قرآن، امنیت اقتصادی را به عنوان یک حق انسانی اساسی استنباط کرد و مؤلفه‌ها، دامنه شمول و مسئولیت‌های ناظر بر آن کدامند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که بر مبنای اصولی همچون توحید در روزی‌رسانی، کرامت ذاتی انسان، عدالت و قسط، امنیت اقتصادی در منظومه فکری قرآن نه تنها یک حق فردی، بلکه تعهدی اجتماعی وحکومتی است که می‌تواند شامل تمام ساکنان جامعه اسلامی، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، گردد. این حق در قالب حقوق فرعی مانند حق بر رزق، حق بر کرامت در کار و حق بر بهره‌مندی از نظام عادلانه توزیع ثروت تجلی می‌یابد. مقاله حاضر با تحلیل مبانی فقهی مرتبط و بررسی تجربیات عملی مانند نهادهای وقف و زکات، به مقایسه تطبیقی با اسناد بین‌المللی حقوق بشر و واکاوی چالش‌های اجرایی در جوامع اسلامی می‌پردازد. نتیجه نهایی تأکید بر یک مدل سه‌جانبه مسئولیت (فرد، جامعه مدنی، حکومت) و ارائه پیشنهادهایی برای نهادسازی نوآورانه و سنجش کمی این حق بر اساس شاخص‌های توسعه انسانی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 22 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 09 آبان 1405