پژوهشنامه اقتصادی

نقش تقاضای مصرف‌کننده و نوآوری فناورانه در پیوند میان تراکم جمعیت و تاب‌آوری اقتصادی در استان‌های ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محبوبه گرائی 1
مرجان دامن کشیده 2
رویا سیفی پور 2
آزاده محرابیان 3

1 دانشجوی دکتری، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22054/joer.2026.91595.1325
چکیده
تاب‌آوری اقتصادی، به‌عنوان توانایی مناطق در مقابله با شوک‌های اقتصادی، سازگاری با شرایط نامطمئن و بازگشت به مسیر رشد، از موضوعات مهم اقتصاد منطقه‌ای و برنامه‌ریزی توسعه است. این پژوهش با تمرکز بر نقش تراکم جمعیت، اندازه‌گیری‌شده بر حسب «نفر بر کیلومتر مربع»، به بررسی ارتباط آن با تاب‌آوری اقتصادی استان‌های ایران طی دوره ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۳ می‌پردازد. همچنین، نقش تقاضای مصرف‌کننده و نوآوری فناورانه به‌عنوان مسیرهای غیرمستقیم این ارتباط بررسی شده است. داده‌های پژوهش شامل اطلاعات پانلی ۳۱ استان کشور بوده و برای کنترل ناهمگنی‌های مشاهده‌نشده مکانی و زمانی از الگوی رگرسیون پانل با اثرات ثابت (GLS) استفاده شده است. همچنین، به‌منظور کاهش نگرانی‌های ناشی از درون‌زایی و علیت معکوس، آزمون علیت گرنجر پانل و برآورد متغیر ابزاری (IV) به‌کار گرفته شد. نتایج نشان می‌دهد تراکم جمعیت با تاب‌آوری اقتصادی استان‌ها رابطه مثبت و معناداری دارد؛ به‌گونه‌ای که استان‌های متراکم‌تر ظرفیت بیشتری برای مقابله با شوک‌ها و حفظ پایداری فعالیت‌های اقتصادی دارند. همچنین، یافته‌ها با وجود یک رابطه غیرمستقیم آماری از طریق تقاضای مصرف‌کننده و نوآوری فناورانه سازگار است و آزمون سوبل معناداری این مسیرها را تأیید می‌کند. نتایج آزمون گرنجر و برآورد IV نیز در جهت کاهش نگرانی نسبت به علیت معکوس و درون‌زایی قابل تفسیر است، هرچند به‌منزله اثبات قطعی رابطه علی نیست. در مجموع، یافته‌ها براهمیت مدیریت هدفمند تراکم جمعیت، تقویت زیرساخت‌های اقتصادی، حمایت از نوآوری، توسعه سرمایه انسانی و ارتقای کیفیت نهادی برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی استان‌ها تأکید دارد و می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی منطقه‌ای در چارچوب آمایش سرزمین و توسعه پایدار باشد.

کلیدواژه‌ها

تاب‌آوری اقتصادی
تراکم جمعیت
تقاضای مصرف‌کننده
نوآوری فناورانه
موضوعات
پژوهشنامه اقتصادی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 26 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 04 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 28 شهریور 1405

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما