دانشگاه علامه طباطبائی پژوهشنامه اقتصادی 1735-210X مقالات آماده انتشار 2026 05 06 Examining the Spatial Effects of Health Expenditures on Mortality Rates in the Provinces of Iran بررسی اثرات فضایی مخارج سلامت بر نرخ مرگ ومیر در استان‌های ایران 20940 10.22054/joer.2026.90639.1315 FA محسن بنکچی گروه اقتصاد، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران احمد سرلک گروه اقتصاد، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران مریم شریف نژاد گروه اقتصاد، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران Journal Article 2025 12 25 Population health is one of the most important indicators of human development, and the mortality rate, as a key measure, is influenced by health-related, medical, and social factors. The aim of this study is to examine the spatial effects of health expenditures on health outcomes (mortality rate) across the provinces of Iran during the period 2011–2021. To this end, provincial-level data and a spatial weight matrix are employed to identify spatial dependence among provinces. First, the existence of spatial autocorrelation in mortality rates is confirmed using appropriate diagnostic tests. Then, the Spatial Durbin Model is applied to analyze the impact of health expenditures on health outcomes. The estimation results indicate that mortality rates exhibit significant spatial dependence, such that changes in one province can affect neighboring provinces. Moreover, health expenditures, the number of physicians, and the number of hospital beds have a negative and statistically significant effect on mortality rates, highlighting the important role of expanding health infrastructure and services in reducing mortality. In addition, the level of education shows a significant negative effect on mortality rates, confirming the importance of socio-economic factors in improving health outcomes. Based on these findings, the design and implementation of health policies require a regional and spatial approach, so that through efficient allocation of resources and consideration of spatial spillover effects, a sustainable reduction in mortality rates can be achieved at the national level. سلامت جمعیت یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه انسانی است و نرخ مرگ‌ومیر به ‌عنوان معیاری کلیدی، تحت تأثیر عوامل بهداشتی، درمانی و اجتماعی قرار دارد. هدف این مطالعه بررسی اثرات فضایی مخارج سلامت بر خروجی سلامت ( نرخ مرگ‌ومیر) در استان‌های کشور در دوره زمانی 1400-1390است. بدین منظور، از داده‌های استانی و ماتریس وزن فضایی برای شناسایی وابستگی فضایی میان استان‌ها استفاده شده است. ابتدا وجود خودهمبستگی فضایی نرخ مرگ‌ومیر با آزمون‌های مناسب تأیید شد و سپس از مدل دوربین فضایی برای بررسی اثر مخارج سلامت سلامت بر خروجی سلامت استفاده گردید. نتایج برآوردها نشان می‌دهد که نرخ مرگ‌ومیر دارای وابستگی فضایی معنادار است و تغییرات آن در هر استان می‌تواند بر استان‌های مجاور اثرگذار باشد. همچنین مخارج سلامت، تعداد پزشکان و تعداد تخت‌های بیمارستانی اثر منفی و معناداری بر نرخ مرگ‌ومیر دارند که بیانگر نقش مهم توسعه زیرساخت‌ها و خدمات سلامت در کاهش مرگ‌ومیر است. علاوه بر این، سطح آموزش نیز اثر کاهنده و معناداری بر نرخ مرگ‌ومیر را نشان می‌دهد و اهمیت عوامل اجتماعی-اقتصادی در بهبود وضعیت سلامت را تأیید می‌کند. بر اساس یافته‌ها، طراحی و اجرای سیاست‌های سلامت نیازمند رویکردی منطقه‌ای و فضایی است تا با تخصیص کارآمد منابع و توجه به اثرات سرریز مکانی، کاهش پایدار نرخ مرگ‌ومیر در سطح کشور تحقق یابد. https://joer.atu.ac.ir/article_20940_eb1d38c63b7ed8826d53639d3b279c55.pdf